فروش نفت روسیه با تخفیف ۴۰ درصدی | زنگ خطری برای صنعت نفت ایران؟

بازار جهانی انرژی این روز‌ها شاهد یکی از کم‌سابقه‌ترین شوک‌های قیمتی در حوزه نفت خام است؛ سقوطی که نه‌تنها معادلات کرملین را برهم زده، بلکه می‌تواند الگوی عرضه در بازار آسیا و حتی درآمد‌های برخی کشور‌های صادرکننده، از جمله ایران را نیز تحت فشار قرار دهد. بر اساس گزارش بلومبرگ، قیمت نفت صادراتی روسیه به ۳۶ دلار سقوط کرده؛ رقمی که پایین‌ترین سطح از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شود.

این کاهش شدید قیمت، مستقیماً با تحریم‌های جدید ایالات متحده آمریکا علیه دو غول نفتی روسیه، روزنفت و لوک‌اویل ارتباط دارد. واشنگتن اعلام کرده از ۲۱ نوامبر، دامنه تحریم‌ها علیه بخش انرژی روسیه گسترش می‌یابد و شرکت‌ها و دولت‌هایی که با این دو تولیدکننده همکاری کنند، در معرض تحریم‌های ثانویه قرار خواهند گرفت. همین تهدید کافی بود تا دو مشتری بزرگ نفت روسیه یعنی هند و چین، که ستون اصلی صادرات انرژی روسیه محسوب می‌شوند، خرید خود را کاهش دهند تا از خطر درگیری با تحریم‌های آمریکا دور بمانند.

نتیجه این رفتار خریداران، سقوطی بی‌سابقه قیمت برای نفت روسیه بود. با توجه به اینکه اقتصاد روسیه برای تأمین بودجه سالانه خود به نفت ۷۰ دلاری نیاز دارد، فروش با قیمت‌های ۶۰ دلاری نیز برای این کشور دشوار محسوب می‌شد. اما اکنون کرملین ناچار است نفت خود را با تخفیفی نزدیک به ۲۶ دلار و حتی با پذیرش زیان، تنها برای حفظ سهم باقی‌مانده‌اش در بازار عرضه کند. درواقع نفت ۳۶ دلاری یعنی فروش زیر نقطه سر‌به‌سری و تحمیل فشار مستقیم بر بودجه دولتی در میانه جنگی فرسایشی.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. علاوه بر افت قیمت، ظرفیت صادراتی روسیه نیز در ماه‌های اخیر کاهش یافته است. حملات پهپادی اوکراین به پایانه‌ها، انبار‌ها و تأسیسات کلیدی صادرات نفت روسیه، حدود ۲۰ درصد از توان تولیدی و صادراتی این کشور را مختل کرده و جریان عرضه را محدودتر از همیشه ساخته است.

به این ترتیب، اقتصاد روسیه با دوگانه‌ای همزمان مواجه شده: کاهش شدید قیمت نفت روسیه به همراه کاهش توان صادراتی که درنهایت کسری بودجه روسیه را در پی خواهد داشت.

تحلیلگران انرژی می‌گویند این شرایط می‌تواند بودجه روسیه را در سال ۲۰۲۵ با کسری گسترده‌تری مواجه کند، به‌ویژه آنکه هزینه‌های نظامی این کشور در جنگ اوکراین در بالاترین سطوح چند دهه گذشته قرار دارد. روسیه بخشی از ذخایر ارزی خود را نیز برای جبران کسری بودجه آزاد کرده، اما ادامه این روند پایدار نیست.

از سوی دیگر، دامپینگ قیمتی روسیه پیامد‌های مهمی برای سایر تولیدکنندگان نفت تحت تحریم مانند ایران دارد. ایران و روسیه در سال‌های اخیر به دلیل محدودیت‌های غرب، هر دو بخش قابل توجهی از نفت خود را با تخفیف‌های رقابتی به چین و هند عرضه کرده‌اند. به همین دلیل، این دو کشور در بازار نفت شرق آسیا رقیب مستقیم یکدیگر محسوب می‌شوند.

در چنین شرایطی، وقتی نفت روسیه با قیمت‌های ۳۶ دلار وارد بازار می‌شود، طبیعی است که برای برخی خریداران، جذابیت آن حتی از نفت ایران نیز بیشتر شود؛ هرچند تفاوت‌هایی در نوع و کیفیت سبد نفتی این دو کشور وجود دارد. اما در نهایت، قیمت نقش تعیین‌کننده‌ای در محصولاتی مانند نفت ایفا می‌کند.

اگرچه نفت ایران در محدوده حدود ۶۰ دلار به مشتریان فروخته می‌شود، اما کاهش مجدد تقاضا در پی تخفیف‌های تهاجمی روسیه می‌تواند فشار جدیدی بر صادرات ایران وارد کند. به بیان دیگر، حتی اگر کیفیت و ترکیبات نفت ایران برای برخی پالایشگاه‌ها مناسب‌تر باشد، اختلاف قیمتی نزدیک به ۲۴ دلار می‌تواند بسیاری از خریداران را به سمت نفت روسیه هدایت کند.